BALKAN İNCİLERİ

Rumeliye Yeniden Merhaba

  • Yazı boyutunu yükselt
  • Varsayılan yazı boyutu
  • Yazı boyutunu düşür
Anasayfa SEÇİLMİŞ YAZILAR - PİRLEPE’DEKİ “ÇARŞI CÂMİİ”

- PİRLEPE’DEKİ “ÇARŞI CÂMİİ”

E-posta Yazdır

PİRLEPE’DEKİ “ÇARŞI CÂMİİ”

Ahmet ABÂZİ (Matematik Öğretmeni – Gostivar)

VAH! PİRLEPE’DE TEK “ÇARŞI CÂMİİ” ARTIK YOKSUN!

Pirlepe,  altıncı Sosyalist Federasyon Yugoslavya’nın bu günkü Vardar Makedonya’sı denilen Makedonya Cumhuriyetinin bir kentidir. Adı geçen kasaba Osmanlı idaresinde gelişmiş ise de uzun zaman “Türk Kasabası” olara anılmakta idi.

Pirlepe beş asır Osmanlı idaresi altında yaşamıştır. Türklerle bir arada yaşamak istemeyen İseviler eski Pirlepe’nin bir mevkiine kendilerine bir mahalle kurmuşlardır. Burası bugün varoş adı ile tanınır. Türkler ise mahallelerini kasabanın batısında Kırık Câmii’nin yanına kurmuşlardır. Bundan maada Arnavut ahalisi de kendi mahallelerini Arnavut  mahallesi ve Arnavut Câmii Mahallesini kurmuşlardır.

Balkan Harpleri’nden ve Dünya Savaşlarından sonra Müslüman Pirlepe Ahali’si Türkiye’ye vatanlarını mallarını bırakarak göç etmiştir.  Kasabada kalan bin Müslüman hânenin hayat şartları ağır ve kötü olmuştur. Müslüman ahalinin ziyadesi Çingene, Türk, Arnavut ve Torbeş’tir. Hepsi bir araya toplanarak ve yardımlaşarak tek kalan çarşı Câmii için heyet kurmuşlar ve İslam birliği tarafından sorumlu şahıs kişi seçmişlerdir. İşte din hayatı Pirlepe’de bu zor şartlar altında yürütülmüştür.   

ÇARŞI CAMİİ KASABANIN EN ESKİ TARHİ ESERİDİR.

Pirlepe kasabasında 26 câmii, 2 tekke mevcuttur.  Osmanlı kültürünün eserleri ile dolu olan bu kasabanın kültür bakımından değeri büyüktür. Yıllardır Osmanlı eserlerine karşı  -bahusus İslami temsil eden- mesela Saat kulesi, Câmii, tekke, medrese, mektep olsun kin, kıskançlı düşmanlık hissi mevcuttur. Manastır ve Pirlepe saat kulesine takılan haç buna en güzel örnektir.  İslam Birliği tarafından İsevilerin piskoposuna bu haksızlığa karşı bir belge ve mektup gönderilmiştir. Fakat o zamanki Cumhurbaşkanı Kiro Grigorof böyle bir haksızlığın olmağı yolunda bir cevap yollamıştır.

Çarşı Câmii harap bir durumda olsa da hizmete açıktı. Kasabadaki Müslüman cemaai bura muntazaman ibadetlerin yaparlardı. Câminin ikinci katında bir oda Pirlepe kasabasının İslam biliğinin ve civarının dairesi olarak kullanılmaktaydı.  1982 yılında dilekçe ile Câminin tamiri için izin isteyen heyete belediye müsaade vermedi.  1987 yılında hazırlanan proje yine reddedildi. Son proje 21,4,1993 ve numara sayısı 09-48/2 heykeller ve müzeler koruma Pirlepe belediye Heyetinden verildi. Bu projeyi mühendis Kiro Yovnoski hazırlamıştı. Müslüman ahalisinden para toplanmıştı. Yalnız  izin bekleniyordu. Bakanlığın cevabı şöyleydi: “Câmimin tamirine asla izin verilemez.” Her bir Câminin vakfı tapu ile belirli idi. Dükkan olsun toprak olsun zaten onların ayakta durmaları bunların gelirlerindendi. Ama hükümet tarafından geçmişte bu vakıflara taarruz edilmiştir.

İşte bu haksızlığın yapıldığı Çarşı Câmii koruma altında bulunuyordu.  Nihayet 2001 yılının Ağustos ayında Pirlepe’nin meşhur 500 yıllık  Çarşı Câmisi yandı.

ÇARŞI CAMİ NASIL YANDI?

Makedonya bugün eski Yugoslavya’nın parçalanmasından sonra kendi başına bir cumhuriyettir ve üç bölgeden ibarettir. İlk seneler azınlıkların haklarının korunacağı söylenmesine rağmen 1990’dan başlayarak vaziyet günden güne değişiyordu. Azınlıkların hakları kısaldıkça kısalıyordu.

İlk önce kurulan Meclis-i Mebusan’da bir Türk mebusu vardı. Arnavutlar’ın mebusları üçte bir nüfusa bağlı olarak parlamentoda ikinci yer tutar. Bugün ise parlamentoda Türkleri temsilen hiçbir Türk mensubu bulunmuyor. Buna diyecek bir şey var mı? On yıldan bu yana mecliste tartışmalar arttı ve işler gerginleşti. Nihayet 2001 başlangıcında Arnavutlarda UÇK Teşkilatı ortaya çıktı ve işin şekli değişti. Bir tarafta UÇK bir tarafta hükümet asker ve polisi olmak üzere harp başladı. Bölgenin kuzey tarafında Arnavut ve Türk köyleri çok hasar gördü. Ağır toplar, uçaklar ve helikopterlerle bombardıman yedi ay devam etti. Avrupa Birliği araya girdi. Nihayet 13.08.2001’de Ohri’de anlaşma yapıldı ve çatışmalar bitti. 10.08.2001 tarihinde Üsküp’ten Kalkandelen’e giden bir konvoy polis ve akset bir vadide tuzağa düştüler. Aynı gün Pirlepe’nin merkezinde toplanan ve bu olayı duyan birkaç yüz Makedon delicesine Müslümanların dükkanlarını yaktılar. İşte 15. Asırdan kalma bir tarihi eser olan Çarşı Câmii’nin sonu böyle oldu. Bu canavarların itfaiyeye karşı cevabı şuydu “Kasabamızda Müslüman eseri kalmaması ve onları artık hatırlamamak için yaktık.”

Beş asırdan bu yana hizmet veren 1960 yılında belediye tarih ve kültür eseri olarak korumaya altına geçmiş olan fakat maalesef hiçbir ilgi gösterilmeyerek harp bir hale terk edilen Çarşı Câmii’nin bu hazin sonu onbeşinci asırda Pirlepe’de bir hanın kitabesini bize hatırlatıyor. “İnşaat yararlı olsun.” Yirmirbirinci asırda ise maalesef Pirlepe için inşaat artık yararlı değildir.

05.09.2001

Kaynak: Kubbealtı Dergisi  Yıl 30 Ekim 2001 sayısı

 

 

 

 

KİMLER ÇEVRİMİÇİ

Şu anda 734 ziyaretçi çevrimiçi